Per cumüns vivs

E quistas chasas restan vödas dürant blers dis da l’on, ed ils centers dals cumüns mouran – o?

Schi, precis. Minchün chi less verer, vezza quai in tuot l’Engiadina Bassa. Il problem es cha’l marchà d’immobiglias per indigens / domicil primar es il listess marchà sco quel per seguondas abitaziuns. Tuots cumbattan pellas listessas chasas. Pelplü perda l’indigen, perquai cha quels d’utrò han daplü raps. No eschan pacs millis cunter blers tschientmillis, chi sun tuots in tschercha d’üna seguonda abitaziun. Na tuots, per furtüna, ma parts lessan immobiglias in Engiadina be per depuoner chapital e plü bod o plü tard tillas vendna darcheu cun ün grond guadogn finanzial. Ils predschs per cumprar e per tour a fit abitaziuns in Engiadina Bassa vegnan quatras adüna plü ots. Scha nus nu reagin subit cun üna protecziun adattada, schi vegn la populaziun locala vieplü s-chatschada ed ils cumüns dvaintan ressorts da vacanzas o dafatta museum.

Nun esa fingià massa tard?

Per dir cun Karl Valentin: «Spranza nu vegna uschè mal, sco chi’d es fingià.» La situaziun cul virus da Corona ha accelerà quist svilup negativ. Id es da chattar urgiaintamaing soluziuns per salvar nossas ultimas chasas dal marchà da seguondas abitaziuns. Ils predschs da las chasas per domicil primar ston gnir sbassats per cha eir indigens tillas as pon prestar darcheu. Actualmaing sun ils predschs astronomicamaing ots e nun han dachefar plü nöglia culla valur commerciala da las chasas.

E co precis voust agir?

Culla forza e l’ingaschamaint da mias commembras e meis commembers, indigens ed esters, lessa intimar als cumüns politics, a lur abitant:as ed a possessur:as da seguondas abitazuns da tgnair chüra a lunga vista dal spazi d’abitar e da lavurar pajabel e da lös d’inscunter accessibels per tuot:tas. Perquai esa da sensibilisar a las cumünanzas e da muossar otras vias co da vender noss cumüns e cun quai nos potenzial. I douvra müdadas da ledschas e curaschi per progets d’abitar innovativs.

Ma nu perdess la mansteranza locala lavur?

Al listess temp cha no adattain las ledschas cumünalas chi protegian il marchà d’immobiglias indigen, staina promouver marchats chi sun indurmanzats dürant ils ultims ons, per chi nu detta perditas i’l sectur da fabrica. Tant privats, affars sco eir la cumünanza ston promouver la fabrica da prümas abitaziuns, ingio chi dà actualmaing üna gronda mancanza, ed eir la sanaziun da l’hotellaria.

Il giast es fich important per nossa regiun. Eu nu less scumandar a giasts da far vacanzas pro no e neir da posseder ün’aigna abitaziun quia, ma seis sogiuorn sto render pella populaziun locala a lunga dürada. Eu less restabilir l’equiliber san d’abitaziuns per indigens ed abitaziuns per giasts. I nu das-cha esser cha daplü co la mità da las chasas da nossas fracziuns toccan ad esters chi nu fan part da la cumünanza permanenta e chi nu s’ingaschan neir per l’infrastructura e la vita in cumün. Eu less instradar tuot il necessari per mantgnair quai cha no vain amo sco ustarias, scoulas, butias per prodots dal minchadi illas fracziuns. Be in üna regiun viva ha la mansteranza locala lavur eir in avegnir!